Côn Đảo, nơi quá khứ không “ngủ yên”

Đoàn công tác Trường ĐH KHXH&NV do PGS.TS. Võ Văn Sen, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng dẫn đầu đã tham dự Lễ giỗ tù nhân chính trị Côn Đảo từ ngày 11 đến ngày 14-7-2017.

Gìn giữ quá khứ

Không phải ngẫu nhiên, mà người ta nói rằng Côn Đảo là nơi khiến chúng ta cảm nhận rõ nét nhất về sự tàn ác của chiến tranh. Từ những địa danh nổi tiếng như nghĩa trang Hàng Dương, chuồng Cọp, trại Phú Hòa, bảo tàng Côn Đảo… cho đến từng con đường, từng ngọn cỏ; nơi đâu cũng làm cho chúng ta như đang sống trong những tháng ngày quá khứ.

Địa điểm đầu tiên mà đoàn đến thăm là nghĩa trang Hàng Dương, nơi an nghỉ của hơn 20.000 chiến sĩ và đồng bào yêu nước trong suốt 113 năm của “địa ngục trần gian” Côn Đảo.


Đoàn viếng Nghĩa trang liệt sĩ Hàng Dương.


Hàng ngàn đồng bào từ khắp mọi miền đất nước cũng có mặt tại đây để dâng lên các anh hùng liệt sĩ những nén nhang trong sự bùi ngùi, xúc động trước sự hy sinh lớn lao, trước những gì mà những tù nhân chính trị  đã phải chịu đựng ở Côn Đảo.


Bất chấp cơn mưa hối hả ập tới khi chỉ vừa bắt đầu thắp nhang, đoàn vẫn tiến đến để thắp nhang tại mộ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Sáu, người con gái Đất Đỏ kiên cường đã làm nên giai thoại về ý chí đấu tranh của một cô gái tuổi đôi mươi đầy can đảm trước họng súng quân thù.


Lời kể của chị thuyết minh viên về lịch sử hình thành của nghĩa trang, với những câu chuyện đầy hào hùng về một thời đấu tranh của các anh hùng đang được chôn cất tại đây đã níu chúng tôi đến đây thêm nhiều lần nữa trong suốt hành trình 4 ngày 3 đêm của mình. Có lúc là tờ mờ sáng nhưng cũng có những lúc viếng tận 12 giờ khuya.


Câu chuyện về người cộng sản Lưu Chí Hiếu, người cuối cùng hy sinh vào đêm 24/12/1961 trong phong trào đấu tranh chống ly khai cộng sản để giữ vững khí tiết đã gây nên chấn động từ đó khiến quân địch chấm dứt việc yêu cầu ly khai trên đảo.


Anh hùng liệt sĩ Lê Văn Việt, người chiến sĩ biệt động Sài Gòn tham gia đánh bom tòa Đại sứ Mỹ năm 1965, đã cùng 2 người khác là Lê Hồng Tư và Phạm Văn Dẫu vượt ngục thành công khỏi nhà phòng giam số 03. Tuy nhiên vì địa hình trên đảo không thuận lợi nên cả 03 ông đã bị bắt lại. Quân địch hành hạ ông ngay trên vết thương cũ khiến ông hy sinh rồi mang ông ra chôn cất tại nghĩa trang này.


Nghĩa trang Hàng Dương còn ẩn chứa nhiều câu chuyện cảm động khác của các anh hùng, liệt sĩ đang được chôn cất  nơi đây như cố Tổng Bí thư Lê Duẩn, Lê Hồng Phong, nhà yêu nước Nguyễn An Ninh…


Trại Phú Hải, địa điểm tiếp theo mà đoàn tham quan, là trại giam lớn nhất và lâu đời nhất trên đảo được xây dựng vào năm 1862. Nơi đây lưu giữ gần như nguyên vẹn các công trình phòng giam, buồng giam, hầm xây lúa, bệnh xá, khu chế tác đá… được Pháp xây dựng để vắt kiệt sức người tù.



Hầm xay lúa, một hình thức hành hạ tù nhân cực kỳ tàn ác.


Chính quyền huyện Côn Đảo cũng đã cho phục dựng lại hình ảnh những người tù nhân bị giam giữ trong các phòng giam với cảnh tượng chiếc quần rách rưới trên thân thể chỉ còn da bọc xương.


Đến nơi đây, dù chiến tranh đã lùi xa 42 năm, nhưng thế hệ sau vẫn có thể hình dung được sự tàn ác của quân thù và sự kiên cường của những người cộng sản kiên trung mong một ngày đất nước được thống nhất.



Phòng giam nơi đồng chí  Tôn Đức Thắng từng bị giam giữ.


Nơi dừng chân tham quan cuối cùng của đoàn là bảo tàng Côn Đảo. Bảo tàng là món quà mà Thủ đô Hà Nội tặng nhân dịp 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.


 Đoàn tham quan bảo tàng Côn Đảo.

Trân trọng hiện tại

“Tôi còn sống được ngày nào thì sẽ tham gia tổ chức lễ giỗ đến ngày đó”, ông Trịnh Văn Cẩn (tức Tư Lâu) chánh chủ lễ của lễ giỗ Côn Đảo, nguyên Bí thư Huyện ủy chia sẻ. Năm nay ông đã gần 90 tuổi, đã gắn bó phần lớn đời mình với mảnh đất này.

 

Năm 2012, lần đầu tiên lễ giỗ Côn Đảo được tổ chức, chính là minh chứng cho sự tri ân của những người cựu tù cùng người thân của những người đã mất. Đến nay lễ giỗ đã 6 lần diễn ra và số lượng người từ đất liền ra tham dự vẫn không ngừng tăng lên, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người dân Việt Nam.



Đoàn chụp hình cùng ông Tư Lâu (áo dài đỏ) và BTC lễ giỗ.


Ông Tư Lâu, và rất nhiều người cựu tù khác hơn ai hết hiểu được giá trị của hòa bình, nên các ông luôn trân trọng hiện tại, muốn cống hiến hết mọi thứ khi còn có thể.



Trước lễ giỗ, các cựu tù còn làm lễ tại trại 6 khu B, nơi từng giam cầm 900 chiến sĩ cách mạng.


Năm nay, chương trình có thêm lễ truy điệu 51 chiến sĩ tử tù bị giặc Pháp xử bắn tại “Bãi xử bắn tù tử hình”. Nơi đây, cùng với 2 di tích là Nghĩa địa tù nhân đầu tiên và Lò thiêu xác tù nhân đã được Bộ VHTT&DL thống nhất chủ trương bổ sung vào di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Côn Đảo sau khi nhận được đề nghị từ Ban liên lạc trại 1 – 6B Côn Đảo.



Tái hiện hình ảnh 51 chiến sĩ tử tù tại lễ truy điệu.


Đóng góp rất lớn vào sự kiện này, chính là nỗ lực của người cựu tù - TS Bùi Văn Toản. Ông được biết đến là người đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ Sử học tại trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG-HCM) với luận án nghiên cứu về Nhà tù Côn Đảo và sau đó được phong Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.


Phát biểu tại lễ truy điệu, PGS.TS. Võ Văn Sen, đại biểu thay mặt cho giới khoa học lịch sử phát biểu: “Những kết quả nghiên cứu về Côn Đảo của các nhà khoa học không chỉ giúp cho mọi người hiểu rõ hơn về lịch sử nhà tù Côn Đảo trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng của nhân dân Việt Nam, mà còn xác định những bài học bổ ích vừa phát huy được truyền thống hào hùng bất khuất của dân tộc, có thể vận dụng vào thực tiễn xã hội hiện nay trong nhiều lĩnh vực”.



PGS.TS. Võ Văn Sen phát biểu tại lễ truy điệu.


Hướng đến tương lai

Khi vừa đến sân bay Côn Đảo, xe đưa chúng tôi men theo con đường mòn ven biển ngoằn nghèo để đến với vùng trung tâm, nơi tập trung đông cư dân sinh sống. Mặc dù là khu vực trung tâm nhưng nhà cửa vẫn khá thưa thớt. Theo thống kế của UBND huyện Côn Đảo, huyện chỉ có hơn 7000 dân tính đến năm 2013 và con số này thực tế còn ít hơn khi có rất nhiều thanh niên vào đất liền học tập, làm việc.



Dân cư trên đảo còn khá thưa thớt.


“Côn Đảo là một nơi rất bình yên, từ thiên nhiên, phong cảnh cho đến cuộc sống thường nhật. Mọi người ở đây rất hiền lành và thân thiện”, đang tất bật chuẩn bị lên đường tham gia Mùa hè xanh tại An Giang, Bùi Hiếu Dân – cô sinh viên năm nhất khoa Hàn Quốc học, trường ĐH KHXH&NV gởi lời nhắn đến đoàn khi biết chúng tôi đến thăm mảnh đất nơi cô lớn lên.


Đúng như lời Hiếu Dân, những gì mà đoàn chúng tôi cảm nhận rõ nhất trong chuyến đi đó là sự bình yên, trầm lắng ở trên đảo. Người dân trên đảo tiếp đón chúng tôi rất chu đáo và thân tình.


Côn Đảo đẹp nhất là vào tháng 4 đến tháng 9 hằng năm, khi thời tiết nắng ấm và ít mưa bão. Hiện nay chỉ có duy nhất một hãng hàng không có chuyến bay ra đảo là Vietnam Airlines với thời gian bay khoảng 45 phút. Còn nếu đi tàu, bạn sẽ phải mất hơn 12 tiếng lênh đênh trên biển từ cảng Cát Lở, Vũng Tàu. Đến Côn Đảo, bên cạnh tìm hiểu về lịch sử, bạn cũng có thể tận hưởng không khí trong lành, thả mình dọc theo 200km bờ biển với bãi Đất Dốc, Hòn Tre…


Đời sống của người dân Côn Đảo đang từng ngày khởi sắc. Đường sá, cầu cảng được đầu tư, nâng cấp. Ngư trường sôi động hơn với sự phát triển của dịch vụ hậu cần nghề cá. Du khách trong và ngoài nước đến Côn Đảo ngày càng nhiều.


Ngày chúng tôi rời đi, cũng là ngày khai trương tuyến tàu cao tốc Sóc Trăng – Côn Đảo Superdong, rút ngắn khoảng cách giữa Côn Đảo với đất liền chỉ còn hơn phút 150 phút khiến cho việc đến Côn Đảo dễ dàng hơn lúc nào hết.


Trong cuốn sổ cảm tưởng tưởng tại bảo tàng Côn Đảo trước khi kết thúc chuyến công tác trở về, PGS.TS Võ Văn Sen, Bí thư Đảng uỷ - Hiệu trưởng nhấn mạnh: “Trên thế giới và trong lịch sử loài người, có lẽ không có nhà tù nào so sánh được với Côn Đảo về tính phi nhân và tính người của con người. Dân tộc Việt Nam rất anh hùng và nơi đây là nơi cho thấy sáng rõ nhất chủ nghĩa anh hùng đấy. Côn Đảo là báu vật vô giá của Tổ quốc và nhân loại. Thầy và trò trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG-HCM nguyện phấn đấu làm hết sức mình góp phần làm rạng rỡ văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam, tạo nên tương lai rực rỡ”.


Bài: Văn An

Ảnh: Văn An, Phan Khánh, tư liệu

Nguồn: hcmussh.edu.vn

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.